ดินที่ทำงาน
ดินที่ทำงาน เมื่อไม่นานมานี้ ผมได้มีโอกาสไปเยือนโครงการพระราชดำริ 'ชั่งหัวมัน' ที่จังหวัดเพชรบุรี ดินแดนที่ครั้งหนึ่งเคยแห้งแล้งจนแทบเพาะปลูกอะไรไม่ได้ แต่ด้วยพระอัจฉริยภาพและพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (ในหลวงรัชกาลที่ 9) ที่นี่กลับกลายเป็นโมเดลแห่งความสำเร็จของการพัฒนาการเกษตรที่ยั่งยืน
สิ่งที่ทำให้ผมประทับใจมากที่สุดจากการเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ดินภายในโครงการคือ ปรัชญาการทำงานกับ “ดิน” ของพระองค์ท่าน พระองค์ทรงสอนให้เราเข้าใจธรรมชาติของดิน ทรงเน้นย้ำถึงการฟื้นฟูดินโดย 'ไม่ต้องพึ่งพาปุ๋ยเคมี' แต่ใช้สารอินทรีย์ ปุ๋ยหมัก และการปลูกพืชหมุนเวียน เพื่อให้ดินได้พักและฟื้นตัวอย่างธรรมชาติ
'ดินที่ทำงาน' ในความหมายของพระองค์ คือดินที่มีชีวิต มีอินทรียวัตถุเพียงพอ และมีความสมดุลทางธรรมชาติ ซึ่งจะช่วยให้พืชผักเติบโตอย่างแข็งแรง ทนทานต่อโรคและแมลง และให้ผลผลิตที่มีคุณภาพ เป็นการเกษตรที่ไม่เพียงแต่ให้ผลผลิต แต่ยังช่วยรักษาสิ่งแวดล้อมและคุณภาพของดินไว้สำหรับอนาคต
การเยี่ยมชมชั่งหัวมัน ทำให้ผมอดคิดถึงสถานการณ์ปัจจุบันของชาวนาไทยไม่ได้ ที่ยิ่งปลูกก็ยิ่งจน เนื่องจากต้นทุนการผลิตที่สูง โดยเฉพาะค่าปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลง ในขณะที่ราคาผลผลิตมักจะไม่แน่นอนและต่ำกว่าที่ควรจะเป็น เป็นเรื่องน่าเศร้าที่อาชีพที่เป็นกระดูกสันหลังของชาติกลับต้องเผชิญกับความยากลำบากอย่างไม่สิ้นสุด
จนผมอดเปรียบเทียบกับสถานการณ์ในประเทศญี่ปุ่นไม่ได้ ที่รัฐบาลมีนโยบายปกป้องเกษตรกรอย่างจริงจัง มีการควบคุมปริมาณการผลิตและการกำหนดราคารับซื้อข้าวที่ยุติธรรมผ่านระบบสหกรณ์ ทำให้ข้าวญี่ปุ่นมีราคาที่มั่นคงและสูง จนบางครั้งถูกนำไปขายแบบ 'คิดราคาเป็นคำ' ในร้านอาหารระดับพรีเมียมได้เลยทีเดียว
สิ่งนี้ไม่ได้เกิดจากตัวผลิตภัณฑ์เพียงอย่างเดียว แต่เกิดจาก 'นิเวศแห่งคุณค่า' ที่รัฐบาลญี่ปุ่นสร้างขึ้น ทั้งการสร้างแบรนด์ข้าวตามสายพันธุ์และแหล่งปลูก การจัดเกรดข้าวอย่างประณีต การควบคุมคุณภาพทุกขั้นตอน และการยกระดับข้าวให้เป็นศิลปะและวัฒนธรรมแห่งการทำอาหาร
หากรัฐบาลไทยหันมาใส่ใจชาวนาอย่างจริงจังเหมือนญี่ปุ่น และน้อมนำปรัชญา 'ดินที่ทำงาน' ของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาปรับใช้ในการพัฒนาการเกษตร ผมเชื่อว่า ชาวนาไทยจะสามารถพ้นจากวงจรความจนและมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นได้อย่างยั่งยืน
โครงการชั่งหัวมัน เป็นเพียงหนึ่งในโครงการพระราชดำริ หลายพันโครงการ ที่แสดงให้เห็นถึงความพยายามที่ไม่หยุดนิ่งของพระองค์ท่าน ในการหาทางช่วยเหลือเกษตรกร และประชาชนไทยให้มีชีวิตความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น สิ่งเหล่านี้ ควรเป็นแรงบันดาลใจให้เราทุกคน โดยเฉพาะรัฐบาล ในการสานต่อพระราชปณิธานและมุ่งมั่นทำงานเพื่อความสุขของประชาชนอย่างจริงจังและจริงใจ.
มงคล ลีลาธรรม
