อ.อภิชาติ ชี้ไทยต้องยกระดับการคุ้มครองพันธุ์พืชในต่างประเทศ ใครมีจุดแข็งด้านการแบ่งปันผลประโยชน์และเปิดโอกาสให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเมล็ดพันธุ์
อ.อภิชาติ ชี้ไทยต้องยกระดับการคุ้มครองพันธุ์พืชในต่างประเทศ ใครมีจุดแข็งด้านการแบ่งปันผลประโยชน์และเปิดโอกาสให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเมล็ดพันธุ์ แต่การคุ้มครองพันธุ์พืชใหม่ในต่างประเทศยังมีขั้นตอนซับซ้อน ใช้เวลาและต้นทุนสููง
ในการเสวนาเรื่อง'ผ่าร่าง พ.ร.บ. พันธุ์พืชใหม่ : UPOV 1991 ปลดล็อกนวัตกรรม หรือจำกัดสิทธิเกษตรกร?'ซึ่งจัดโดยสมาคมสื่อมวลชนเกษตรแห่งประเทศไทย ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ศาสตราจารย์ ดร.อภิชาติ วรรณวิจิตร ผู้เชี่ยวชาญด้านการปรับปรุงพันธุ์พืชและพันธุศาสตร์ข้าว ได้สะท้อนประเด็นสำคัญเกี่ยวกับการคุ้มครองพันธุ์พืชไทย ดังนี้
1. พันธุ์พืชไทยเสี่ยงถูกนำไปใช้ในต่างประเทศ
ไทยมีจุดแข็งด้านการแบ่งปันผลประโยชน์และการเปิดโอกาสให้เกษตรกรรายย่อยเข้าถึงเมล็ดพันธุ์ แต่การคุ้มครองพันธุ์พืชในต่างประเทศยังทำได้ยากและมีขั้นตอนซับซ้อน
กรณีข้าวไรซ์เบอร์รี หากไม่ได้รับความคุ้มครองในประเทศปลายทาง อาจมีการนำพันธุ์ไปปลูกและจำหน่าย โดยผู้พัฒนาพันธุ์ไทยไม่สามารถใช้สิทธิตามกฎหมายของประเทศนั้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
2. การจดทะเบียนในต่างประเทศใช้เวลาและต้นทุน
การตรวจสอบพันธุ์พืชตามหลัก DUS ในไทยอาจใช้เวลาประมาณ 4 ปี หากต้องการคุ้มครองในต่างประเทศ ยังต้องดำเนินการตามกฎหมายและขั้นตอนของแต่ละประเทศ ทำให้มีค่าใช้จ่ายและใช้เวลามากขึ้น โดยระยะเวลาจริงขึ้นอยู่กับกระบวนการของประเทศนั้นๆ
3. ต้องต่อยอดพันธุ์พืชให้เกิดมูลค่าเพิ่ม
การพัฒนาพันธุ์พืชไม่ควรหยุดอยู่ที่การขายเมล็ดพันธุ์หรือข้าวเปลือก แต่ควรต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง เช่น อาหาร เครื่องสำอาง และผลิตภัณฑ์จากรำข้าว เพื่อสร้างแบรนด์ เพิ่มความสามารถในการแข่งขัน และสร้างรายได้ให้เกษตรกร
4. พัฒนาพันธุ์ข้าวรุ่นใหม่และใช้ประโยชน์จากส่วนต่างๆ ของพืช
การปรับปรุงพันธุ์ไรซ์เบอร์รีให้คงคุณสมบัติเดิม พร้อมเพิ่มความต้านทานต่อโรคและแมลง จะช่วยเพิ่มทางเลือกให้เกษตรกร
นอกจากนี้ ใบข้าวสี เช่น สีแดงหรือสีชมพู ยังมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรมชีวภาพ เครื่องสำอาง ผลิตภัณฑ์สุขภาพ และอาหาร โดยต้องศึกษาคุณสมบัติและความปลอดภัยก่อนนำไปใช้จริง
5. เป้าหมายคือทำให้ผลประโยชน์กลับถึงเกษตรกร
ไทยควรเชื่อมโยงการวิจัย การคุ้มครองสิทธิ การสร้างแบรนด์ และการเข้าถึงตลาดเข้าด้วยกัน เพื่อเปลี่ยนความได้เปรียบด้านพันธุกรรมให้เป็นมูลค่าทางเศรษฐกิจ และสร้างรายได้กลับคืนสู่เกษตรกรอย่างเป็นรูปธรรม
ท้ายที่สุด การคุ้มครองพันธุ์พืชไม่ควรเป็นเพียงเครื่องมือทางกฎหมาย แต่ต้องเป็นกลไกที่ช่วยผลักดันนวัตกรรม สร้างมูลค่าเพิ่ม และทำให้เกษตรกรไทยได้รับประโยชน์อย่างแท้จริง ตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เพื่อให้พันธุ์พืชไทยเติบโตอย่างมั่นคงทั้งในประเทศและบนเวทีโลก
