เป้าหมาย ‘ประมง 101’ ตั้งโจทย์ใหม่ ‘การตลาดนำ-เน้นยั่งยืน’

Category: เกษตร
Published on Wednesday, 18 November 2026 01:29
Hits: 169

ประมง 101เป้าหมาย ‘ประมง 101’ ตั้งโจทย์ใหม่ ‘การตลาดนำ-เน้นยั่งยืน’
       การเข้ารับตำแหน่งอธิบดีกรมประมงของ 'ปิ่นสักก์ สุรัสวดี' เกิดขึ้นในจังหวะที่กรมประมงกำลังก้าวผ่านปีที่ 100 และเข้าสู่ปีที่ 101 ท่ามกลางโจทย์ใหม่ของภาคประมงที่ไม่ได้มีเพียงการเพิ่มผลผลิตหรือดูแลเกษตรกรเหมือนในอดีต แต่ขยายไปถึงความมั่นคงทางอาหาร ความปลอดภัยของสัตว์นํ้า ต้นทุนของชาวประมงและผู้เพาะเลี้ยง ความเสื่อมโทรมขอทรัพยากร มลพิษ รวมถึงปัญหาสัตว์ต่างถิ่นรุกรานที่กระทบทั้งเกษตรกรและระบบนิเวศ
      แม้จะเพิ่งเข้ามารับหน้าที่ได้ไม่ถึงเดือนแต่ภาพที่อธิบดีกรมประมงคนใหม่มองไว้ชัด คือ กรมประมงต้องปรับตัวจากหน่วยงานที่มุ่ง 'ส่งเสริมการผลิต' ไปสู่การบริหารภาคประมงทั้งระบบ ตั้งแต่ทรัพยากร การผลิต การตลาด รายได้ ความปลอดภัยอาหาร ไปจนถึงความยั่งยืน และใช้ช่วงเปลี่ยนผ่านสู่ปีที่ 101 เป็นหมุดหมายกำหนดทิศทางใหม่ขององค์กรเป้าหมาย “ประมงไทยยั่งยืน”
      แนวทางการทำงานของกรม กำหนด'101 เป้าหมาย'เพื่อขับเคลื่อนให้เกิดผลในช่วง 2-3 ปีข้างหน้า ขณะนี้ผมได้วางกรอบใหญ่ไว้ 2 จุด คือ “เป้าหมายข้อที่ 1” ต้องทำให้กรมประมงกลับมาเข้มแข็ง ได้รับการยอมรับ และบุคลากรสามารถทำงานด้วยความภาคภูมิใจส่วน 'เป้าหมายที่ 101' คือ ทำให้การประมงไทยมีความยั่งยืน
       สำหรับ คำว่า 'ยั่งยืน'ไม่ได้จำกัดอยู่ที่ความสมบูรณ์ของทรัพยากรเท่านั้น แต่ต้องประกอบด้วยความมั่นคงทางอาหาร ผู้ประกอบการและชาวประมงต้องมีรายได้ที่เหมาะสม และความขัดแย้งระหว่างกลุ่มต่างๆ ในภาคประมงต้องลดลง ส่วนเป้าหมายตั้งแต่ข้อที่ 2 ไปจนถึงข้อที่ 100 จะไม่ได้กำหนดจากส่วนกลางเพียงฝ่ายเดียว แต่จะเปิดรับข้อมูลจากสมาคม ผู้ประกอบการ เกษตรกร และผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่คุณค่าการประมง แล้วนำความต้องการที่ผ่านการกลั่นกรองมาเป็นหมุดหมายร่วมของกรม
     “ข้อที่ 1 คือทำให้กรมประมงกลับมาเข้มแข็ง ส่วนข้อที่ 101 คือ การประมงไทยต้องยั่งยืน มีความมั่นคงทางอาหาร รายได้ต้องดี และความขัดแย้งต้องลดลง ตลาดนำวิจัย-ตลาดนำผลิต
      หนึ่งในแนวทางที่จะนำมาใช้คือ'ตลาดนำการทำงาน ตลาดนำการวิจัย และตลาดนำการผลิต' โครงสร้างการทำงานเดิมของกรมต้องถูกเชื่อมให้เป็นภาพเดียวกันมากขึ้น โดยเริ่มจากดูว่าสัตว์น้ำชนิดใดมีตลาดและมีศักยภาพที่จะเป็น Champion Species จากนั้นจึงบูรณาการงานทั้งValue Chain ตั้งแต่การผลิต การเพาะเลี้ยง การจับ การเพิ่มมูลค่า การสร้างมาตรฐาน ไปจนถึงการตลาด แนวคิดดังกล่าวแตกต่างจากการผลิตก่อนแล้วจึงค่อยหาตลาด เพราะต้องการให้'ตลาด'เป็นตัวกำหนดทิศทางตั้งแต่ต้น เพื่อให้การวิจัยและการผลิตตอบโจทย์ความต้องการจริง ลดปัญหาผลผลิตล้นตลาด และเพิ่มโอกาสสร้างรายได้ให้เกษตรกรและผู้ประกอบการ ต้องทำมากกว่า 'เพิ่มปลา'
      สถานการณ์โลกในปัจจุบันทำให้บทบาทของกรมประมงต้องกว้างกว่าการส่งเสริมเกษตรกรหรือเพิ่มปริมาณสัตว์น้ำ กรมต้องมองเพิ่มทั้งเรื่องความมั่นคงทางอาหาร ปัญหาสัตว์ต่างถิ่นรุกราน คุณภาพสิ่งแวดล้อม ความสูญเสียศักยภาพของทะเล และปัญหาออกซิเจนต่ำในแหล่งน้ำ
“ที่ผ่านมาเราอาจทำงานในลักษณะส่งเสริมเกษตรกร แต่วันนี้ด้วยสถานการณ์โลกและปัญหาที่เปลี่ยนไป เราต้องดูเพิ่มหลายมิติ ไม่ใช่แค่ส่งเสริมการผลิตอย่างเดียว ต้องยั่งยืนด้วย”
      หนึ่งในภารกิจที่จะถูกขยายชัดเจนขึ้น คือ 'ความมั่นคงทางอาหาร'โดยเฉพาะความปลอดภัยของสัตว์น้ำที่ประชาชนบริโภค กรมประมงมีศักยภาพและระบบตรวจสอบมาตรฐานสัตว์น้ำอยู่แล้ว แต่ในอดีตงานจำนวนมากมุ่งรองรับการส่งออก ขณะที่เรื่องความปลอดภัยอาหารภายในประเทศมักถูกมองว่าเป็นภารกิจของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาแต่เมื่อปัญหามลพิษและคุณภาพสิ่งแวดล้อมเริ่มเชื่อมโยงกับความมั่นคงทางอาหาร

      กรมประมงจะนำขีดความสามารถด้านการตรวจสอบที่มีอยู่มาใช้มากขึ้น เพื่อช่วยให้ประชาชนสามารถบริโภคสัตว์น้ำได้อย่างปลอดภัย ขณะนี้มีการติดตามศึกษาสารบางประเภทในปลาและสัตว์น้ำอยู่ใน 3 พื้นที่ และกำลังพัฒนาชุดงานด้านการสร้างและรักษาความมั่นคงทางอาหารในกรณีสัตว์น้ำจืด รวมถึงเตรียมทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยในพื้นที่ 'สิ่งแวดล้อม' โจทย์ใหม่ประมง
      นอกจากความปลอดภัยอาหาร ปัญหาสิ่งแวดล้อมจะกลายเป็นโจทย์ใหญ่ของภาคประมงมากขึ้น ทั้งภาวะโลกร้อน มลพิษ และความสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ กำลังส่งผลกลับมายังความสามารถในการผลิตอาหารจากแหล่งน้ำ หนึ่งในสัญญาณที่เริ่มเห็น คือ ปัญหาปริมาณไนโตรเจนและฟอสฟอรัสที่เข้าสู่ระบบนิเวศมากเกินศักยภาพรองรับ รวมถึงสารต่าง ๆ ที่เกิดจากกิจกรรมของมนุษย์

      ซึ่งสามารถเชื่อมโยงไปสู่ปัญหาน้ำทะเลเปลี่ยนสีและภาวะออกซิเจนต่ำ โดยเฉพาะพื้นที่น้ำท่วมขัง เมื่อน้ำมีอินทรียวัตถุจำนวนมากและเกิดการย่อยสลาย จะดึงออกซิเจนออกจากน้ำ หากน้ำดังกล่าวไหลลงแม่น้ำหรือทะเลก็สามารถกระทบสัตว์น้ำและนำไปสู่ปลาตายได้ สถานการณ์เหล่านี้เป็นเหตุผลที่กรมไม่สามารถทำงานแบบเดิมและรอแก้ปัญหาเมื่อเกิดเหตุแล้ว แต่ต้องเพิ่มระบบเฝ้าระวังและมองความเสี่ยงล่วงหน้ามากขึ้น
     การประเมินความปลอดภัยสัตว์น้ำต้องใช้ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ และไม่สามารถเหมารวมว่าสัตว์น้ำทุกชนิดในพื้นที่ที่มีปัญหาสิ่งแวดล้อมจะได้รับผลกระทบเหมือนกัน สารบางชนิดอาจสะสมตามห่วงโซ่อาหารและมีผลแตกต่างกันตามพฤติกรรมการหากิน เช่น สัตว์น้ำที่หากินบริเวณพื้นท้องน้ำอาจมีรูปแบบการรับสารแตกต่างจากสัตว์ที่หากินอยู่ในชั้นน้ำ

      หน้าที่ของกรมจึงต้องตรวจให้ชัดว่า 'สัตว์ชนิดไหน-สารอะไร-ระดับเท่าใด' และเปรียบเทียบกับค่ามาตรฐาน ไม่ใช่สรุปทันทีว่าพบปัญหาสิ่งแวดล้อมแล้ว สัตว์น้ำทั้งหมดบริโภคไม่ได้ กรมจะเพิ่มการสุ่มตรวจสัตว์น้ำที่จำหน่าย และสื่อสารข้อมูลโดยยึดค่ามาตรฐานเป็นหลัก เพื่อให้ประชาชน 'ตระหนัก' โดยไม่สร้างความตระหนกเกินกว่าข้อมูลที่ตรวจพบ


เร่งหาวิธีช่วยลดต้นทุนประมง
      ในส่วนของภาคธุรกิจและเกษตรกร แนวทางการทำงานของกรมจะมองผู้เกี่ยวข้องตลอดห่วงโซ่คุณค่า ไม่ว่าจะเป็นชาวประมง ผู้เพาะเลี้ยง ผู้แปรรูป หรือผู้ประกอบการ ขณะนี้กำลังรับฟังโจทย์จากสมาคมต่างๆ โดยหนึ่งในปัญหาสำคัญที่สมาคมประมงแห่งประเทศไทยสะท้อน คือ 'ต้นทุนการทำประมง'        โดยเฉพาะราคาน้ำมัน กรมอยู่ระหว่างรวบรวมรายละเอียดและจะเร่งหาวิธีช่วยเหลือร่วมกับผู้เกี่ยวข้อง ส่วนกรณีผู้เลี้ยงกุ้งที่เผชิญทั้งเรื่องราคาและต้นทุน กรมมีคณะทำงานหารืออย่างต่อเนื่อง เพื่อหาวิธีปรับมาตรการและบรรเทาปัญหา แบ่ง 3 พื้นที่แก้ปลาหมอคางดำ
       สำหรับ ปัญหาปลาหมอคางดำ แนวทางแก้ใหม่จะไม่มองเพียงจำนวนจังหวัดที่พบ แต่เปลี่ยนเป็นการบริหารจัดการ'รายแหล่งน้ำ' เพื่อกำหนดมาตรการให้ตรงกับสถานการณ์แต่ละพื้นที่ จากฐานข้อมูลแหล่งน้ำที่กรมติดตามมากกว่า 200 แห่ง แบ่งสถานการณ์ออกเป็น 3 กลุ่มโดยประมาณ ได้แก่ แหล่งน้ำที่ยังไม่พบประมาณ 40% พื้นที่ที่พบในระดับต่ำประมาณ 30% และพื้นที่ที่พบในระดับสูงจนเริ่มสร้างผลกระทบประมาณ 30% โดยพื้นที่ที่ยังไม่พบจะเน้นเฝ้าระวัง ขณะที่พื้นที่ที่เริ่มพบต้องเร่งควบคุมและกำจัด ส่วนพื้นที่ที่มีปริมาณมากจะลดจำนวนและผลกระทบให้ได้มากที่สุด โดยมีเป้าหมายลดพื้นที่รุนแรงจาก'สีแดง'ลงมาเป็น 'สีเหลือง' และรักษาพื้นที่ 'สีเขียว' ไม่ให้เกิดการแพร่ระบาด
       กรมประมงเตรียมใช้เทคโนโลยี Environmental DNA หรือ eDNA ช่วยตรวจหาร่องรอยสัตว์น้ำ แม้ยังไม่พบตัวปลาโดยตรง รวมถึงสร้างเครือข่ายประชาชนช่วยเฝ้าระวัง ส่วนการทำหมันปลายังอยู่ระหว่างการศึกษาวิจัยต่อเนื่อง และยังไม่สามารถสรุปได้ว่าจะนำมาใช้ควบคุมประชากรได้อย่างมีประสิทธิภาพในระดับพื้นที่หรือไม่
       “บทเรียนจากกรณีปลาหมอคางดำสามารถนำไปพัฒนาเป็นโมเดลสำหรับรับมือสัตว์ต่างถิ่นรุกรานชนิดอื่นในอนาคต ทั้งการควบคุมการนำเข้า ระบบเฝ้าระวัง การตรวจสอบเส้นทางการแพร่กระจาย และการใช้วิทยาศาสตร์ประกอบการตัดสินใจ”

 

Click Donate Support Web

SME2026 720

Generali720

NT logo 720x100

GSB720x100px

ใจฟู720x100pxEXIM One 720x90 C JPTG 720x100Banner GPF720x100 PXTOA 720x100

CKPower 720x100

QIC 720x100aia 720 x100BKI 720 x 100MTI 720x100MTL 720x100ธกส 720x100